Հայոց Պատմություն

Մամիկոնյաններ (կենսագրական ակնարկ)

Արայ — Thu, 10 Jul 2014 22:25:23 GMT

Մամիկոնյաններ (կենսագրական ակնարկ)

Վաչե Մամիկոնյան
Հայոց սպարապետ (4-րդ դար)

Վաչե Մամիկոնյանը (ծննդյան թվականն անհայտ - մոտ 338թ.) Մամիկոնյան տոհմի նահապետն է, հայ նշանավոր զորավար: Հայոց Խոսրով Բ Կոտակ արքայի հրամանով բնաջնջել է միմյանց դեմ կռվող և երկրի ռազմական հզորությունը թուլացնող Մանավազյանների ու Որդունիների նախարարական տոհմերը: Փայլուն հաղթանակներ է տարել մի շարք ճակատամարտերում: 337 թ.-ին Վանա լճի հյուսիս-արևելյան ափին՝ Առեստ ավանի մոտ պարտության է մատնել Հայաստան ներխուժած պարսից զորքին, ձերբակալել և մահապատժի ենթարկել թշնամուն միացած Բզնունյաց նախարար Դատաբենին: Զոհվել է պարսից արքա Շապուհ Բ-ի զորքի դեմ մղած կռվում:

Վասակ Մամիկոնյան
Հայոց սպարապետ (4-րդ դար)

Վասակ Մամիկոնյան (Վասակ Զորավար) (ծննդյան թվականն անհայտ - 368 թ.) հայ պետական, քաղաքական, ռազմական, դիվանագիտական գործիչ է: Մեծացրել է հայկական զորական ուժերը, Հայոց ծանր զրահավոր այրուձին: 364 թ.-ի գարնանը Վասակ Մամիկոնյանը և նրա կրտսեր եղբայր Բագոս Մամիկոնյանի առաջնորդությամբ 60.000-անոց Հայկական բանակը վճռական ճակատամարտում պարտության է մատնել պարսկական մեծաթիվ զորաբանակին: Չկարողանալով զենքով տիրանալ Մեծ Հայքին, պարսից արքա Շապուհ Բ-ն խաղաղության և բարեկամության դաշն կնքելու պատրվակով Տիզբոն է հրավիրել Հայոց Արշակ Բ արքային և զորավար Վասակ Մամիկոնյանին և նենգորեն ձերբակալել Խուժիստանի Անհուշ բերդում, որտեղ էլ մահացել է: Վասակ Մամիկոնյանի հերոսական կերպարը մնացել է հայ ժողովրդի պատմական հիշողության մեջ: Փավստոս Բուզանդը իր «Հայոց պատմություն» գրքում նկարագրել է. «Հաջորդ օրը Շապուհ թագավորը հրամայեց իր առաջ բերել Վասակ Մամիկոնյանին՝ Մեծ Հայքի զորավար սպարապետին: Սկսեց նրան անարգել, որովհետև Վասակը փոքր էր մարմնով, Պարսից Շապուհ թագավորն ասաց. «Աղվես, այդ դո՞ւ էիր այն խանգարիչը, որ այսքան տարի մեզ չարչարեցիր, դո՞ւ էիր, որ այսքան տարի կոտորում էիր արիներին, հիմա ինչպե՞ս ես, որ քեզ աղվեսի մահով սպանեմ»: Վասակը պատասխան տալով ասաց. «Այժմ դու ինձ տեսնելով մարմնով փոքր, իմ մեծության չափը չզգացի՞ր, որովհետև մինչև այժմ ես քեզ համար առյուծ էի, իսկ այժմ՝ աղվե՞ս: Բայց մինչև ես Վասակն էի, ես հսկա էի. մի ոտքս մի լեռան վրա էր, իսկ մյուս ոտքս՝ մի այլ լեռան վրա. երբ աջ ոտքիս վրա էի հենվում, աջ լեռն էի գետին տանում, երբ ձախ ոտքիս վրա էի հենվում, ձախ լեռն էի գետին տանում»: Շապուհ թագավորը հարցրեց և ասաց. «Դե ասա, իմանանք, այդ ի՞նչ լեռներ են, որ դու գետն էիր տանում»: Վասակն ասաց. «Երկու լեռներից մեկը դու էիր, մյուսը՝ Հունաց թագավորը...»:

Մուշեղ Մամիկոնյան

Հայոց սպարապետ (368-376թթ.-ին)

Մուշեղ Մամիկոնյանը (ծննդյան թվականն անհայտ - մոտ 376թ.) սպարապետական պաշտոնում հաջորդել է հորը՝ Վասակ Մամիկոնյանին: Զորակցել է Պապ թագավորին: 370թ.-ի գարնանը հաղթել է պարսից զորաբանակին, գերել պարսից արքա Շապուհ Բ-ի կանանոցը և ասպետաբար ազատ արձակել: Ղեկավարել է 371 թ.-ի Ձիրավի ճակատամարտը և պարսկական զորքի դեմ փայլուն հաղթանակ տարել: Պապ թագավորի դավադրական սպանությունից հետո Հայոց Վարազդատ թագավորը, անսալով Բատ Սահառունու և այլոց ամբաստանություններին, սպանել է տվել Մուշեղ Մամիկոնյանին:

Մանվել Մամիկոնյան
Հայոց սպարապետ (377-385թթ.-ին)

Մանվել Մամիկոնյանը (ծննդյան թվականն անհայտ - մոտ 285թ.), 377 թ.-ին վերադառնալով պարսկական գերությունից, Բատ Սահառունուց վերագրավել է տոհմական սպարապետական գործակալությունը: 378թ.-ին Կարինի դաշտում հաղթել է Հայոց թագավոր Վարազդատին, գահընկեց արել նրան: Ձերբակալել և մահապատժի է ենթարկել Բատ Սահառունուն: Հայ ավագանու համաձայնությամբ հայոց թագավոր է հռչակել Պապ թագավորի անչափահաս որդի Արշակ Գ-ին (378-մոտ 388թթ.-ին)՝ Փավստոս Բուզանդի հաղորդման համաձայն՝ Մանվել Մամիկոնյանը, օգտվելով Պարսկաստանում տիրող անկայուն վիճակից, Հայաստանը դարձրել է լիակատար անկախ և 7 տարի զբաղվել խաղաղ, շինարարական գործունեությամբ:

Վարդան Մամիկոնյան

Հայոց սպարապետ (422-451թթ.-ին)

Վարդան Մամիկոնյանը (Վարդան Մամիկոնյան Մեծ, Քաջ Վարդան, Կարմիր Վարդան) (391թ.- 26. 05. 451թ.) հայ պետական, քաղաքական, ռազմական, դիվանագիտական գործիչ է, Սասանյան Պարսկաստանի դեմ 450-451թթ-ի ազատագրական պայքարի առաջնորդը, սպարապետ Համազասպ Մամիկոնյանի և Սահակ Պարթևի դուստր Սահականույշի ավագ որդին: Սովորել է Վաղարշապատի Սահակ-Մեսրոպյան դպրոցում: Մասնակցել է մի շարք պատերազմների, իրեն դրսևորել որպես խիզախ զորական: 422թ.-ին Պարսից Վռամ Ե Գոռ արքան նրան ճանաչել է Հայոց սպարապետ, 432 թ.-ին՝ մազպանական Հայաստանի զորքերի սպարապետ: 442 թ.-ին Պարսից Հազկերտ Գ արքան Վարդան Մամիկոնյանի ղեկավարած Հայոց այրուձին հանել է Հայաստանից և ուղարկել պատերազմի քուշաների (հոների) դեմ: 449 թ-ին վերադարձել է Հայաստան, մասնակցել Արտաշատի ժողովին, որ մերժել է զրադաշտականության ընդունումը հայերի կողմից և դարձել սկսվող ազգային-ազատագրական շարժման ղեկավարներից մեկը: 449 թ.-ին Հայաստանից վտարել է պարսիկ մոգերին և թոթափել պարսկական լուծը: Համատեղ պայքարի դաշն է կնքել Աղվանից ու Վրաց մարզպանությունների հետ և օգնության խնդրանքով պատվիրակություն ուղարկել Բյուզանդիայի Մարկիանոս կայսր մոտ, սակայն վերջինս մերժել է օգնության խնդրանքը և դրա մասին տեղեկացրել Հազկերտ Գ-ին: 450 թ.-ի ամսանը Աղվանքի Խաղխաղ վայրում հաղթել է պարսիկ Սեբուխտի պատժիչ զորաբանակին, քանդել պարսկական ամրությունները, հայ-աղվանական միացյալ ուժերով ոչնչացրել Ճորա պահակի (Դարբանդի կիրճ) պարսկական կայազորը, փոխօգնության դաշն կնքել հոների հետ և աշնանը վերադարձել Հայաստան: 450 թ.-ի աշնանը Արտաշատում գումարված ժողովում ընտրվել է Հայոց տանուտեր (թագավոր) և սպարապետ: 451 թ.-ի մայիսի 26-ին տեղի ունեցած Ավարայրի ճակատամարտում եղել է Հայոց 66000-անոց բանակի գլխավոր հրամանատարը, թշնամու դեմ կռվել դյուցազունի պես և զոհվել մարտում: Ավարայրի ճակատամարտի և հետագա պայքարի արդյունքում պարսկական արքունիքը ստիպված է եղել հետ կանչել իր զորքերին, ճանաչել մարզպանական Հայաստանի ինքնավարությունը, հրաժարվել կրոնափոխությունից, թեթևացնել հարկերը: Վարդան Մամիկոնյանը դասվել է «Հայրենիքի Սուրբ Նահատակների» շարքը: Նրան է նվիրված «Նորահրաշ» շարականը: Հայաստանի Առաջին Հանրապետությունը Վարդան Մամիկոնյանի հիշատակին 1920 թ.-ի հունիսին հիմնել է «Սուրբ Վարդան զորավար» շքանշանը, Հայաստանի Երրրորդ Հանրապետությունը 2002 թ.-ին՝ «Վարդան Մամիկոնյան» զորավարական շքանշանը: Վարդան Մամիկոնյանի կերպարի արտացոլումն են Ղևոնդ Ալիշանի «Պլպուլն Ավարայրի», Դերենիկ Դեմիրճյանի «Վարդանանք» գրական ստեղծագործությունները, Երևանի կենտրոնում կանգնեցված Երվանդ Քոչարի անզուգական քարարձանը: Նրա անունով կառուցվել են բազմաթիվ եկեղեցիներ Հայաստանում և Հայաստանի սահմաններից դուրս:

Վահան Մամիկոնյան

Հայոց սպարապետ (482-487թթ-ին)

Հայոց մարզպան (487-505թթ-ին)

Վահան Մամիկոնյանը (440-ական թթ.-ին - մահվան թվականն անհայտ) հայ պետական, քաղաքական, ռազմական, դիվանագիտական գործիչ է, 451 թ.-ին Ավարայրի ճակատամարտում զոհված Հմայակ Մամիկոնյանի (Վարդան Մամիկոնյանի եղբայրը) և Ձվիկ իշխանուհու (Արծրունյաց տոհմից) ավագ որդին: Ավարայրի ճակատամարտից հետո եղբայրների՝ Վասակի, Արտաշեսի հետ պատանդ է տարվում Պարսկաստան: 455թ.-ին Գուգարքի բդեշխ Աշուշան ազատել է եղբայրներին պատանդությունից և իր տանը ստանձնել է նրանց դաստիարակության գործը: Ավագության իրավունքով Վահան Մամիկոնյանը դարձել է Մամիկոնյան տան նահապետ: 470-ական թվականներին սկսված ազգային-ազատագրական շարժումներն ակտիվացել են կապված Հայոց կաթողիկոս Գյուտ Ա Արահեզացու և Վահան Մամիկոնյանի հայրենասիրական գործունեության հետ: Շուտով Վրաց թագավոր Վախթանգ Ա Գորգասալը ապստամբել է պարսիկների դեմ և ստեղծված նպաստավոր իրավիճակում Շիրակում կայացած գաղտնի խորհրդաժողովում հայերը ևս պարզել են ապստամբության դրոշ՝ մարզպան ընտրելով Սահակ Բագրատունուն և սպարապետ՝ Վահան Մամիկոնյանին: Հայկական զորքերը գրավել են Արտաշատը, իսկ պարսիկ մարզպան Ատրվշնապսը հեռացել է Ատրպատական: 482 թ.-ին հայկական զորամիավորումները պարսիկներին հաղթել են Ակոռիի և Ներսեհապատի ճակատամարտերում, սակայն վրացիներին օգնելու նպատակով Կուր գետի ափին, Ճարմանայի դաշտում տեղի ունեցած ճակատամարտում պարտվել են: Զոհվել են Սահակ Բագրատունին, Վասակ Մամիկոնյանը: Վահան Մամիկոնյանն այնուհետև վարել է հիմնականում պարտիզանական հյուծիչ պատերազմ և զրկել է պարսիկներին հաղթելու հնարավորությունից: 484 թ.-ին հեփթաղների դեմ կռվում Պարսից արքա Պերոզը զոհվել է և նոր արքան՝ Վաղարշը սկսված գահակալական կռիվներում ունենալով Հայկական այրուձիու կարիքը՝ վճռել է Վահան Մամիկոնյանի հետ բանակցությունների միջոցով լուծել խաղաղության խնդիրը: Սահմանամերձ Հեր գավառի Նվարսակ գյուղում հանդիպել են Վահան Մամիկոնյանը և Պարսից արքունիքի դեսպան Նիխոր Վշնասպդատը: Վահան Մամիկոնյանը ներկայացրել է պայմանագրի իր պահանջները, դրանք ընդունվել են և ստորագրվել է Նվարսակի պայմանագիրը: Պարսից արքունիքը Վահան Մամիկոնյանին ճանաչել է Հայոց սպարապետ: 487 թ.-ին Վահան Մամիկոնյանը մեկնել է Տիզբոն և վերադարձել Հայոց մարզպանի կարգավիճակով: Նվարսակի պայմանագիրը մոտ 60 տարի առաջ պետականությունը կորցրած հայ ժողովրդի համար քաղաքական մեծ նվաճում էր: Պայմանագրով հաստատվել է Հայաստանի հոգևոր-մշակութային անկախությունը և վարչա-քաղաքական ներքին ինքնավարությունը, ապահովվել է հավատի լիակատար ազատությունը: Վահան Մամիկոնյանը ձեռնամուխ է եղել երկրի բարեկարգմանը: Վերանորոգել է Էջմիածնի Մայր տաճարը, աքսորից վերադարձրել է Ղազար Փարպեցուն: Վերջինս Վահան Մամիկոնյանի պատվերով գրել է «Հայոց Պատմություն» կոթողային աշխատությունը:

Համազասպ Մամիկոնյան

Հայոց իշխան (654-661թթ.-ին), զորապետ

Համազասպ Մամիկոնյանը (կենսագրական տեղեկություններ չկան) սերում է Մամիկոնյանների սպարապետական տոհմից: Հայոց իշխանի պաշտոնում փոխարինել է աներոջը՝ Թեոդորոս Ռշտունուն: Բյուզանդիայի Կոստանդին Բ կայսրը նրան շնորհել է «կյուրապաղատ» տիտղոսը:

Գրիգոր Մամիկոնյան

Հայոց սպարապետ (8-րդ դար)

Գրիգոր Մամիկոնյանը (ծննդյան թվականն անհայտ - մոտ 750թ.) հայ ռազմական գործիչ է, Սմբատ Մամիկոնյանի որդին: Եղել է Արաբական խալիֆայության դեմ 747-750 թթ-ի ապստամբության առաջնորդը և հայկական զինուժի հրամանատարը: Եղբոր՝ Դավիթի հետ ձերբակալվել և ուղարկվել է Դամասկոս, աքսորվել է Եմեն: Աքսորից վերադարձել է Հայաստան և Աշոտ Բագրատունուց խլել Հայոց սպարապետի պաշտոնը:

Բրահմա

Արայ — Sun, 13 Oct 2013 16:02:25 GMT

´ñ³ÑÙ³Ý ÑÇÝ ÑÝ¹Ï³Ï³Ý ³é³ëå»É³µ³ÝáõÃÛ³Ý Ù»ç µ³ñÓñ³·áõÛÝ ³ëïí³ÍáõÃÛáõÝÝ ¿, »ñÏñÇ ³ñ³ñÇãÁ, áñÁ µ³óáõÙ ¿ ÑÇÝ¹áõÇ½ÙÇ ·»ñ³·áõÛÝ ³ëïí³ÍÝ»ñÇ »ññáñ¹áõÃÛáõÝÁ: ²Û¹ »éÛ³ÏáõÙ ´ñ³ÑÙ³Ý, áñå»ë ïÇ»½»ñùÇ ³ñ³ñÇã Ñ³Ï³¹ñíáõÙ ¿ ìÇßÝáõÇÝ, áñÁ å³Ñå³ÝáõÙ ¿ ³ÛÝ ¨ ÞÇí³ÛÇÝ, áñÁ ÏáñÍ³ÝáõÙ ¿ ³ÛÝ: ´³Ûó ³é³ëå»É³µ³ÝáõÃÛ³Ý Ù»ç ýáõÝÏóÇ³Ý»ñÇ ³Û¹åÇëÇ µ³ßËáõÙÁ áã Ñ³½í³¹»å Ë³ËïíáõÙ ¿. ¹³ ÑÇÙù ¿ ï³ÉÇë »ÝÃ³¹ñ»É, áñ¿åáëÇ ÑÝ³·áõÛÝ ß»ñï»ñáõÙ ´ñ³ÑÙ³Ý Ñ³Ù³ï»ÕáõÙ ¿ñ µáÉáñ »ñ»ù ýáõÝÏóÇ³Ý»ñÁ: Æ ï³ñµ»ñáõÃÛáõÝ ìÇßÝáõÇ ¨ ÞÇí³ÛÇ` ´ñ³ÑÙ³Ý »ññáñ¹áõÃÛ³Ý ³é³í»É í»ñ³ó³Ï³Ý ³ëïí³ÍáõÃÛáõÝÝ ¿, ¨ Ýñ³ÝóÇó å³Ï³ë ã³÷áí ¿ Ë³éÝí³Í ³é³ëå»ÉÝ»ñÇ ëÛáõÅ»Ý»ñÇÝ: ´ñ³ÑÙ³Ý Ï³ñ¨áñ ¹»ñ ¿ Ë³ÕáõÙ ÑÇÝ¹áõÇëï³Ï³Ý Ùï³Ñ³Û»óáÕáõÃÛ³Ý Ù»ç:

ì»¹³Ý»ñáõÙ ´ñ³ÑÙ³Ý` áñå»ë ïÇ»½»ñùÇ ³ñ³ñÇã ³ëïí³Í µ³ó³Ï³ÛáõÙ ¿, ë³Ï³ÛÝ ³Û¹ ýáõÝÏóÇ³Ý»ñÁ Ýßí³Í »Ý öñ³ç³å³ïÇÇ Ùáï, áñÁ Ñ³Ù»Ù³ï³µ³ñ áõß ï»ùëï»ñáõÙ ÝáõÛÝ³óíáõÙ ¿ ´ñ³ÑÙ³ÛÇ Ñ»ï: ´Ýáñáß ¿, áñ ¿åáëáõÙ ´ñÑÙ³ÛÇÝ »Ý í»ñ³·ñíáõÙ ³ÛÝåÇëÇ Ù³Ï¹ÇñÝ»ñ, ÇÝãå»ë îí³ßïñÇ ¥§³ñ³ñÇã¦¤, ¸Ñ³ïñÇ ¥§ë³ÑÙ³ÝáÕ¦¤, ìÇ¹Ñ³ïñÇ ¥§µ³ßËáÕ¦¤, ÈáÏ³·áõñáõ ¥§³ßË³ñÑÇ áõëáõóÇã¦¤, ö³ñ³Ù»ßïÑÇÝ ¥§µ³ñÓñ³·áõÛÝ¦¤ ¨ ³ÛÉÝ, å³Ñå³ÝíáõÙ ¿ Ý³¨ öñ³ç³å³ïÇ Ù³Ï¹ÇñÁ ¥§·áÛÇ ïÇñ³Ï³É¦, §Ý³Ë³ÍÇÝ¦¤: ´ñ³ÑÙ³ÛÇÝ å³ïÏ»ñáõÙ »Ý Ï³ñÙÇñ, Éáïáë³³ãù, Ùáñáõùáí, Ý³ áõÝÇ ãáñë ¹»Ùù, ãáñë Ù³ñÙÇÝ ¨ áõÃ Ó»éù, áñáÝóáõÙ ãáñë í»¹³Ý»ñÝ »Ý, ·³í³½³ÝÁ, ¶³Ý·»ëÇ çñáí ³ÝáÃÁ, ½áÑ³µ»ñÙ³Ý ß»ñ»÷Á, »ñµ»ÙÝ` ÉáïëÇ Í³ÕÏÇÁ, Ù³ñ·³ñï» Ù³ÝÛ³ÏÁ ¨ ³Õ»ÕÁ: ´ñ³ÑÙ³Ý §ÝÙ³Ý ¿ Ñ³½³ñ ³ñ¨Ý»ñÇ¦, ßáÕßáÕáõÝ ¿, Ñ½áñ, ³ÝÑ³ÕÃ: Ü³ ·ïÝíáõÙ ¿ Ø»ñáõ ë³ñÇ µ³ñÓáõÝùÇ íñ³, ÇëÏ ï»Õ³ß³ñÅíáõÙ ¿ Ï³ñ³åÇÝ Ñ»Í»Í:

§Ø³Ýáõ-ëÙñÇïÇÇ¦, ÷áõñ³Ý»ñÇ,§Ø³Ñ³ÝµÑ³ñÃÇÇ¦ ¥XII¤` ´ñ³ÑÙ³Ý ÍÝíáõÙ ¿ ÓíÇ Ù»ç` áëÏ» ë³ÕÙÇ Ó¨áí, áñÁ ÉáÕáõÙ ¿ñ Ý³Ë³ëï»ÕÍ çñ»ñáõÙ. ÙÇ ï³ñÇ ³Ýó Ï³óÝ»Éáí ÓíÇ Ù»ç ¥³Û¹ å³ï×³éáí ´ñ³ÑÙ³Ý Ñ³í³ë³ñ ¿ ÙÇ ï³ñí³¤` Ý³ ÙïùÇ áõÅáí ÓáõÝ ÏÇëáõÙ ¿ »ñÏáõ Ù³ëÇÙ»ÏÇó ëï»ÕÍíáõÙ ¿ »ñÏÇÝùÁ, ÙÛáõëÇó` »ñÏÇñÁ: Ýñ³Ýó ÙÇç¨ ³é³ç³ÝáõÙ ¿ û¹³ÛÇÝ ï³ñ³ÍáõÃÛáõÝÁ: Ð»ï³·³ÛáõÙ Ç Ñ³Ûï »Ý ·³ÉëÇ ÑÇÝ· ï³ññ»ñÁ ¥çáõñÁ, Ïñ³ÏÁ, ÑáÕÁ, û¹Á, »Ã»ñÁ¤, ÙÇïùÁ, ÇëÏ ³í»ÉÇ áõß` ³ëïí³ÍÝ»ñÁ, ½áÑ³µ»ñáõÃÛáõÝÁ, »ñ»ù í»¹³Ý»ñÁ, ³ëïÕ»ñÁ, Å³Ù³Ý³ÏÁ, ë³ñ»ñÁ, ¹³ßï»ñÁ, ÍáíÁ, ·»ï»ñÁ, í»ñç³å»ë` Ù³ñ¹ÇÏ, ËáëùÁ, ÏÇñùÁ, ½³ÛñáõÛÃÁ, áõñ³ËáõÃÛáõÝÁ, ½ÕçáõÙÁ, Ñ³Ï³¹ñáõÃÛáõÝÝ»ñÁ ¥ßá·-óáõñï, ãáñáõÃÛáõÝ-ËáÝ³íáõÃÛáõÝ, ó³í-áõñ³ËáõÃÛáõÝ ¨ ³ÛÉÝ¤: ÆÝùÁ` ´ñ³ÑÙ³Ý Ñ»ï³·³ÛáõÙ µ³Å³ÝíáõÙ ¿ »ñÏáõ Ù³ëÇ` ïÕ³Ù³ñ¹ ¨ ÏÇÝ: ¸ñ³ÝÇó Ñ»ïá ëï»ÕÍíáõÙ »Ý µáõÛë»ñÁ, Ï»Ý¹³ÝÇÝ»ñÁ, ÃéãáõÝÝ»ñÁ, ÙÇç³ïÝ»ñÁ, Ññ»ßÝ»ñÁ: Î»Ý¹³ÝÇ ³Ù»Ý µ³Ý, ³ÙµáÕç Ñ³Ù³ßË³ñÑ³ÛÇÝ Ï³ñ¹Á í»ñ³ÑëÏíáõÙ ¿, Ï³é³í³ñíáõÙ ¨ áõÕÕáñ¹íáõÙ ´ñ³ÑÙ³ÛÇ ÏáÕÙÇó, Ý³ ¿É Ñ»Ýó Ñ³Ý¹Çë³ÝáõÙ ¿ ·áÛáõÃÛ³Ý ëï»ÕÍ³·áñ ÍëÏ½µáõÝùÇ Ù³ñÙÝ³óáõÙÁ, µ³ó³Ó³ÏÇ ³ÝÓÝ³íáñáõÙÁ` áñå»ë ·»ñ³·áõÛÝ ûíÛ»ÏïÇí ëÏÇ½µ, áñÇ Ù³ñÙÝ³íáñáõÙÇó Ç Ñ³Ûï »Ï³í Ï»Ý¹³Ý³Ï³Ý ³ßË³ñÑÁ. ¹ñ³ Ñ»ï Ï³åí³Í` ´ñ³ÑÙ³ÛÇÝ Ñ³Ï³¹ñíáõÙ ¿ ³ÝÑ³ï³Ï³Ý³óí³Í ¨ ëáõµÛ»ÏïÇí ëÏÇ½µÁ` ³ïÙ³ÝÁ: ´ñ³ÑÙ³Ý áã ÙÇ³ÛÝ ëï»ÕÍáõÙ ¿ ³ßË³ñÑÁ. Ýñ³ ÏÛ³ÝùÁ, áñÁ ·»ñ³½³ÝóáõÙ ¿ ÙÛáõë µáÉáñ ³ëïí³ÍÝ»ñÇ ÏÛ³ÝùÁ ¥Ý³ §Ñ³í»ñÅ ÑÇÝ³íáõñó ¿¦¤, áñáßáõÙ ¿ ïÇ»½»ñùÇ Å³Ù³Ý³Ï³·ñ³Ï³Ý ßñç³Ý³ÏÝ»ñÁ: ´ñ³ÑÙ³Ý ³åñáõÙ ¿ Ñ³ñÛáõñ §ë»÷³Ï³Ý¦ ï³ñÇ ¥§´ñ³ÑÙ³ÛÇ Ñ³ñÛáõñ ï³ñÇ¦¤, áñÁ Ñ³í³ë³ñ ¿ 311 040 000 000 000 Ù³ñ¹Ï³ÛÇÝ ï³ñÇÝ»ñÇ: ´ñ³ÑÙ³ÛÇ Ù»Ï ûñÁ Ñ³í³ë³ñ ¿ ïíÛ³É ³ßË³ñÑÇ ·áÛáõÃÛ³Ý ³ÙµáÕç Å³Ù³Ý³ÏÇÝ, ÇëÏ ´ñ³ÑÙ³ÛÇ ·Çß»ñÁ Ñ³í³ë³ñ ¿ ³ÛÝ Å³Ù³Ý³ÏÇÝ, »ñµ Ý³ ãÇ ·áñÍáõÙ, Ñ³Ý·ëï³Ý³Éáí ³ñ³ñãáõÃÛ³Ý Ý³Ëáñ¹ ³ÏïÇó: ´ñ³ÑÙ³ÛÇ ûñÁ µ³ÕÏ³ó³Í ¿ Ñ³½³ñ³íáñ §Ù»Í ¹³ñ»ñÇó¦ ¥Ù³Ñ³Ûáõ·³¤, áñáÝóÇó Ûáõñ³ù³ÝãÛáõñÁ Ñ³í³ë³ñ ¿ 4 320 000 §Ù³ñ¹Ï³ÛÇÝ¦ ï³ñí³, Ï³Ù 12 000 §³ëïí³Í³ÛÇÝ¦ ï³ñí³: Úáõñ³ù³ÝãÛáõñ Ù³Ñ³Ûáõ·³Ý µ³Å³ÝíáõÙ ¿ ãáñë ÑëÏ³Û³Ï³Ý Å³Ù³Ý³Ï³Ñ³ïí³ÍÝ»ñÇ. ÏñÇï³Ûáõ·³, ïñ»ï³Ûáõ·³, ¹á³å³ñ³Ûáõ·³ ¨ Ï³ÉÇÛáõ·³. Ï³ÉÇÛáõ·³ÛÇ ³í³ñïÇó Ñ»ïá ûíÏÇ³ÝáëÇ Ñ³ï³ÏÇó Å³ÛÃùáÕ Ïñ³ÏÁ áãÝã³óÝáõÙ ¿ ïÇ»½»ñùÁ, ë³Ï³ÛÝ ³ÛÝ ÏñÏÇÝ Ï³ñ³ñíÇ ´ñ³ÑÙ³ÛÇ ÏáÕÙÇó:

´ñ³ÑÙ³ÛÇ ³é³ëå»É³µ³ÝáõÃÛáõÝÁ ³Ù»ÝÇó ³í»ÉÇ ÉñÇí Ý»ñÏ³Û³óí³Í ¿ ¿åáëáõÙ ¥áñï»Õ, Ç ¹»å, Ï³Ý ëÛáõÅ»Ý»ñ, áñáÝù ÃáõÛÉ »Ý ï³ÉÇë Ëáë»É ´ñ³ÑÙ³ÛÇ ¨ öñ³ç³å³ïÇÇ ÝáõÛÝáõÃÛ³Ý Ù³ëÇÝ: ´ñ³ÑÙ³Ý Ñá·áõ áõÅáí áñ¹ÇÝ»ñ ¿ áõÝ»ÝáõÙ` Ø³ñÇãÇÝ, ²ïñÇÝ, ²Ý·Çñ³ëÁ, äáõÉ³ëïÛ³Ý, äáõÉ³Ñ³Ý, Îñ³ïáõÝ, ¸³ùß³Ý ¨ ´ÑñÇ·áõÝ: Ð»Ýó Ýñ³Ýù »Ý¹³éÝáõÙ ³ëïí³ÍÝ»ñÇ ¨ Ù³ñ¹Ï³Ýó Ý³Ë³Ñ³Ûñ»ñÁ: Ø³ñ¹ÇÏ Ç Ñ³Ûï »Ý ·³ÉÇë Ý³¨ ´ñ³ÑÙ³ÛÇ ÇÝó»ëïáõá½³ÛÇÝ Ñ³ñ³µ»ñáõÃÛáõÝÝ»ñÇ ³ñ¹ÛáõÝùáõÙ Çñ ¹ëï»ñ Ñ»ï, áñÁ Ñ³Ý¹»ë ¿ ·³ÉÇë ï³ñµ»ñ ³ÝáõÝÝ»ñáí ¥ì³ã, ê³ñ³ëí³ÃÇ, ê³Ý¹ÑÛ³, ß³ï³ñáõå³, ´ñ³ÑÙ³ÝÇ¤: Ù»Ï ³ÛÉ Ï³ñ¨áñ ³é³ëå»É³µ³Ý³Ï³Ý ëÛáõÅ» Ï³åí³Í ¿ ´ñ³ÑÙ³ÛÇ ÏÝáç` ê³íÇÃñ³ÛÇ Ñ»ï. áñ¹ÇÝ»ñ ³ñ³ñ»Éáí` ´ñ³ÑÙ³Ý µ³í³Ï³ÝáõÃÛáõÝ ãÇ ëï³ÝáõÙ ¨ áñáßáõÙ ¿ Ã»Ã¨³óÝ»É Çñ ·áÛáõÃÛáõÝÁ` ëñµ³½³Ý í³ÝÏÇ ³ñï³ë³ÝÙ³Ý û·ÝáõÃÛ³Ùµ Çñ Ù³ñÙÝÇ Ï»ëÇó ëï»ÕÍ»Éáí ³ëïí³ÍáõÑÇ ¶³Û³ïñ³ÛÇÝ ¥áñÁ ÏñáõÙ ¿ í»ñÁ Ýßí³Í Ï³Ý³óÇ ³ÝáõÝÝ»ñÁ, ³Û¹ ÃíáõÙ` ê³íÇñï³¤: Üñ³Ýáí ÑÙ³Ûí³Í ´ñ³ÑÙ³Ý Çñ Ñ³Ù³ñ ãáñë ¹»Ùù ¿ ëï»ÕÍáõÙ, áñå»ë½Ç ³Ý¹³¹³ñ Ý³ÛÇ ê³íÇïñ³ÛÇÝ: ÜÏ³ï»Éáí ´ñ³ÑÙ³ÛÇ ÏÇñùÁ` í»ñçÇÝë áõÕ¨áñíáõÙ ¿ »ñÏÇÝù` »Õµ³ÛñÝ»ñÇ Ùáï, ÇëÏ ´ñ³ÑÙ³ÛÇ Ùáï ³é³ç ¿ ·³ÉÇë ÑÇÝ·»ñáñ¹ ¹»ÙùÁ, áñÝ áõÕÕí³Í ¿ ¹»åÇ »ñÏÇÝù: ØÇç³¹»åÇó Ñ»ïá ÞÇí³Ý ÏïñáõÙ ¿ ´ñ³ÑÙ³ÛÇ ÑÇÝ·»ñáñ¹ ¹»ÙùÁ: ìÇßÝáõÇï³Ï³Ý §´ñ³ÑÙ³í³Ûí³ñï³-åáõñ³ÝáõÙ¦ ìÇßÝáõÝ ´ñ³ÑÙ³ÛÇÝ Ù»Õ³¹ñáõÙ ¿ ³ÛÝ µ³ÝáõÙ, áñ í»ñçÇÝë Ññ³Å³ñí»É ¿ Ï»Ý³Ïó»É Çñ Ñ³Ý¹»å Ïñùáí ³ÛñíáÕ ØáÑÇÝÇÇ Ñ»ï. ¹ñ³ÝÇó Ñ»ïá ìÇßÝáõÝ ´ñ³ÑÙ³ÛÇÝ ëïÇåáõÙ ¿ ³å³ßË³ñ»É ¨ ³é³ç ¿ µ»ñáõÙ Ñ»ñÃ³Ï³Ýáñ»Ý ï³ë-, Ñ³ñÛáõñ- ¨ Ñ³½³ñ¹»Ùù³ÝÇ ´ñ³ÑÙ³Ý»ñ, áñáÝù Ý³Ë³ïÇÝù »Ý Ñ³ëóÝáõÙ ù³é³¹»Ù ´ñ³ÑÙ³ÛÇÝ` »ñÏÝ³ÛÇÝ ³ëïÇ×³Ý³Ï³ñ·Ù³Ý Ù»ç ³í»ÉÇ Ñ³ñ·³ñÅ³Ý ï»Õ»ñ ½µ³Õ»óÝ»Éáí: ²Ûë ëÛáõÅ»Ý»ñÁ, ³ÝÏ³ëÏ³Í, ³ñï³óáÉáõÙ »Ý ´ñ³ÑÙ³ÛÇ å³ßï³ÙáõÝùÇ Ñ³Ý¹»å ½áõëå í»ñ³µ»ñÙáõÝùÁ íÇßÝáõÇïÝ»ñÇ ¨ ßÇí³ÇïÝ»ñÇ Ù»ç, áñáÝù ³é³çÝ³ÛÇÝ ï»Õ»ñ ¿ÇÝ ½µ³Õ»óÝáõÙ ÑÇÝ¹áõÇ½ÙÇ Ñ³í³ï³ÉÇùÝ»ñÇ Ù»ç: ÐÝ³ñ³íáñ ¿, áñ ¹ñ³Ýáí ¿ µ³ó³ïñíáõÙ ´ñ³ÑÙ³ÛÇ å³ßï³ÙáõÝùÇ ÃáõÛÉ ½³ñ·³ó³ÍáõÃÛáõÝÁ, áñÁ ë»ñïáñ»Ý Ï³åí³Í ¿ñ ß³ñÅ³Ï³ÝáõÃÛ³Ý ¨ ×·Ý³íáñáõÃÛ³Ý Ñ»ï:

´ñ³ÑÙ³ÛÇ Ù³ëÝ³ÏóáõÃÛ³Ùµ ÙÛáõë ëÛáõÅ»Ý»ñÇó ¥Ñ³ïÏ³å»ë` ¿åáëáõÙ¤ Ñ³ïáõÏ áõß³¹ñáõÃÛ³Ý »Ý ³ñÅ³ÝÇ. ÓáõÏÁ` áñå»ë ´ñ³ÑÙ³ÛÇ Ù³ñÙÝ³óáõÙ, Ø³ÝáõÇÝ ÷ñÏáõÙ ¿ çñÑ»Õ»ÕÇ Å³Ù³Ý³Ï, ´ñ³ÑÙ³Ý Ù³Ñ ¿ ÍÝáõÙ` ÏÝáç ï»ëùáí, èáõ¹ñ³Ý` áñå»ë ´ñ³ÑÙ³ÛÇ ó³ëÙ³Ý ÍÝáõÝ¹, ´ñ³ÑÙ³ÛÇ Ññ³Ù³ÝÁ ³ëáñÇ àõß³Ý³ëÇÝ ¨ èáõ¹ñ³ÛÇÝ` Ñ³ßïí»É, Ü³ñ³¹³ÛÇ ÍÝáõÝ¹Á ´ñ³ÑÙ³ÛÇ ³½¹ñÇó, ´ñ³ÑÙ³ÛÇ Ù³ëÝ³ÏóáõÃÛáõÝÁ êáõÝ¹³ÛÇ ¨ àõå³ëáõÝ¹³ÛÇ Ù³ëÇÝ ³ëùÇ ëÛõáÅ»ÇÝ, ´ñ³ÑÙ³ÛÇ ÏáÕÙÇó Ë³Õ³ÕáõÃÛ³Ý å³Ñ³å³ÝÝ»ñÇ Ýß³Ý³ÏáõÙÁ ¥ÉáÏ³å³É³¤, ´ñ³ÑÙ³ÛÇ Ù³ëÝ³ÏóáõÃÛáõÝÁ Î³ÉÇ ³ëïí³ÍáõÑáõ ³ñ³ñÙ³ÝÁ, æÑáõÝ¹ÑáõÙ³ñÇ, ³Ý·Çñ³ëÝ»ñÇ, è³Ù³ÛÇ, è³í³Ý³ÛÇ, ¶³ñáõ¹³ÛÇ, ÆÝ¹ñ³ÛÇ ¨ ìñÇïñ³ÛÇ Ù»Ý³Ù³ñïÇÝ, ¶³Ý·»ëÁ »ñÏÇñ ÇçÝ»Éáõ, ³ëáñÇ îñÇåáõñÇ ³ÙñáóÇ ³í»ñÙ³Ý Ù³ëÇÝ ¨ ³ÛÉ ëÛáõÅ»Ý»ñÇÝ Ù³ëÝ³óÏáõÃÛáõÝÁ: ÖÇßï ¿, ³Ù»ÝÇó Ñ³×³Ë ´ñ³ÑÙ³ÛÇ ¹»ñÁ ³é³ÝÓÝ³Ñ³ïáõÏ ã¿. Ý³ Ñ³Ý¹»ë ¿ ·³ÉÇë, Ññ³Ù³ÛáõÙ ¿, å³ñ·¨áõÙ ¿, ËÝ¹ñ³ÝùÝ»ñ ¿ Ï³ï³ñáõÙ, ËáñÑáõñ¹Ý»ñ ¿ ï³ÉÇë, ÙËÇÃ³ñáõÙ ¿: Ð³ÛïÝÇ »Ý ÙÇ ß³ñù ³é³ëå»ÉÝ»ñ, áñï»Õ ´ñ³ÑÙ³ÛÇ ÷áË³ñ»Ý Ñ³Ý¹»ë ¿ ·³ÉÇë ìÇßÝáõÝ, »ñµ»ÙÝ` ÞÇí³Ý, áñáÝù, Ï³Ý·Ý»Éáí ÑÇÝ¹áõÇ½ÙÇ ³é³ëå»ÉÝ»ñÇ Ï»ÝïñáÝáõÙ, ¹áõñë »Ý ÙÕáõÙ ´ñ³ÑÙ³ÛÇÝ:

´ñ³ÑÙ³ÛÇ ³é³ëå»É³µ³Ý³Ï³Ý Ï»ñå³ñÇ ·Ý³Ñ³ïÙ³Ý Å³Ù³Ý³Ï Ñ³ïáõÏ áõß³¹ñáõÃÛáõÝ å»ïù ¿ ¹³ñÓíÇ Ýñ³ ³ÕµÛáõñÝ»ñÇÝ: ì»¹³Ý»ñáõÙ brahman µ³éÁ ¥ÙÇçÇÝ ë»éáí¤ Ýß³Ý³ÏáõÙ ¿ñ ³ÕáÃùÇ µ³Ý³Ó¨, ÙÇ áñáß Ñ³ÙÁÝ¹Ñ³Ýáõñ ëÏ½µáõÝùÇ µ³é³ÛÇÝ ³ñï³Ñ³ÛïáõÃÛáõÝÁ, ³í»ÉÇ áõß` µáõÝ ³Û¹ ëÏ½µáõÝùÁ: §Þ³ï³å³ïÑ³-µñ³ÑÙ³ÝáõÙ¦ ³ëíáõÙ ¿, áñ ´ñ³ÑÙ³ÝÁ ¥ÙÇçÇÝ ë»éáõÙ¤ ëï»ÕÍ»É ¿ ³ëïí³ÍÝ»ñÇÝ ¨ Ýñ³Ýó ï»Õ³íáñ»É §³Ûë ³ßË³ñÑÝ»ñáõÙ¦, ÇÝãÝ ³ÝÙÇç³Ï³Ýáñ»Ý ÏñÏÝáõÙ ¿ Ñ»ï³·³ÛáõÙ ³ÝÓÝ³íáñí³Í ´ñ³ÑÙ³ÝÇ ¥³ñ³Ï³Ý ë»é¤ Ñ»ï Ï³åíáÕ ÙáïÇíÁ: ²ÛëåÇëáí, ÝÏ³ïíáõÙ ¿ ´ñ³ÑÙ³ÛÇ` í³ñ»ó³Ï³Ý Ñ³ëÏ³óáõÃÛáõÝÇó ³ëïí³ÍáõÃÛ³Ý Í³·áõÙÝ³µ³ÝáõÃÛáõÝ, áñÇÝ, ÑÝ³ñ³íáñ ¿, Ý³Ëáñ¹»É ¿ ÙÇ³Ý·³Ù³ÛÝ ÏáÝÏñ»ïÁ` áõÝÇí»ñë³É Ýß³Ý³ÏáõÃÛ³Ùµ ÍÇë³Ï³Ý ß»ÝùÇ ÇÙ³ëïÁ ¥Ñ³Ù³ßË³ñÑ³ÛÇÝ Í³éÇ ¨ Ýñ³ ï³ñµ»ñ³ÏÝ»ñÇ ÙÇ áñáß Ñ³Ù³ÝÙ³ÝáõÃÛáõÝ¤: Ð»Ýó ³Û¹ ÇÙ³ëïáí brahman µ³éÁ ¥ÇÝãå»ë ¨ Ýñ³ Ñ»ï Ï³åí³Í §µñ³ÑÙ³Ý¦, §ùáõñÙ¦ µ³éÁ¤ áõÝÇ Ñëï³Ï ÑÝ¹»íñáå³Ï³Ý ½áõ·³Ñ»éÝ»ñ: ´Ý³Ï³Ý ¿, áñ §µñ³ÑÙ³ÝÇ ï»ñ¦ µñ³ÑÙ³Ý³ëå³ïÇÝ ¥´ñÇÑ³ëå³ïÇÝ¤ ´ñ³ÑÙ³ÝÇ Ñ»ï ·ïÝíáõÙ ¿ Ñ»ßáñ»Ý í»ñ³Ï³éáõóíáÕ Ï³å»ñÇ Ù»ç:

Հայրենասիրական երգ երգոց

Արայ — Mon, 17 Jun 2013 16:02:09 GMT

ԳԻՆԻ ԼԻՑ

Աշխարհ սարսեց հայի ահը,

Գետին ընկավ թուրքի գահը,

Պատմեմ քեզ Թալեաթին մահը,